Επιθεώρηση Ποιητικής Τέχνης

Κατηγορία

Ραδιόφωνο Ποιείν

Ραδιόφωνο Ποιείν

Ραδιόφωνο Ποιείν

Μανώλης Καλομοίρης, «Ο Πρωτομάστορας» (Αποσπάσματα Από Τη Μουσική Τραγωδία), (ποίηση: Νίκος Καζαντζάκης), 1990

 

 

Εισαγωγή από την 1η του όπερα, τον «Πρωτομάστορα», βασισμένη στον μύθο του Γιοφυριού της Άρτας και του ομώνυμου δράματος του Νίκου Καζαντζάκη. Διέυθυνση: Έμιν Χατσατουριάν Κρατική Ορχήστρα Κινηματογραφίας της ΕΣΣΔ 1990

`

Ο ΠΡΩΤΟΜΑΣΤΟΡΑΣ δεν είναι όπερα, όπως ο κόσμος συνήθισε να λέγει κοινά το μουσικό δράμα. Δεν έρχεται να παρουσιάσει διάφορα κομμάτια μουσικά δεμένα όπως-όπως μεταξύ τους με μιαν υπόθεση, όπου παίξουνε μέρος μεγάλο οι φανταχτερές στολές. Κάθε άλλο. Θέλει, με όλα τα εκφραστικά μέσα που η μουσική τέχνη έχει στην υποταγή της. να δυναμώσει την τραγικήν εντύπωσιν που γεννιέται από το δράμα. Και η μουσική του έχει την φιλοδοξία να δείξει, όχι τόσο και μόνο, το ελληνικό χρώμα παρά την ψυχήν την ελληνική. Γιατί ο μουσικός του Πρωτομάστορα προσπάθησε να μη σταματήσει μόνο στις μελωδίες του λαού, στα ελληνικά θέματα, παρά πριν απ’ όλα να δημιουργήσει νέα θέματα δικά του και δικές του μελωδίες, ελληνικά όμως πάντοτε και με χαρακτήρα ελληνικό. Διάλεξε ο μουσικός την’ τραγωδία του «Πρωτομάστορα», μια λεύτερη δημιουργία θεμελιωμένη απάνω σε γνώριμο δημοτικό θρύλο, γιατί πιστεύει πως ο θρύλος μονάχα, ο μύθος της αρχαίας τραγωδίας, καλοδέχεται, και τη ζητάει μάλιστα, την επεξεργασία της μουσικής, τη μουσική ατμόσφαιρα. Σε τέτοια ατμόσφαιρα ίσα-ίσα ο κόσμος του θρύλου, ο φανταστικός ζει πιο άνετα και πιο έντονα την παραμυθένια του ζωή. Βαγνερική βέβαια θεωρία. Γιατί λοιπόν να μην σημειωθεί εδώ πως και σ’ αυτή, όσο και στο μεταχείρισμα του Leit-Motiv, του εξαγγελτικού μοτίβου. βαγνερίζει ο «Πρωτομάστορας»; Αυτό σημαίνει απλούστατα πως παραδέχεται τη γενική πρόοδο και την εξέλιξη της μουσική δραματικής τέχνης, όπως την έχουνε παραδεχτεί όλοι του κόσμου οι μουσικοί, όσοι θελήσανε ν’ αναστήσουνε το τραγικό πάθος, σφιχτοδένοντας δράμα και μουσική σ’ ένα σύνολο αρμονικό. Όμως άλλο να παραδεχτείς μια θεωρία, και άλλο πώς θα την εμφανίσεις καλλιτεχνικά, χωρίς να γλιστρήσεις στην άψυχην καταγραφή. Ο νεώτερος μουσικοσυνθέτης τότε παρουσιάζεται άξιος οπαδός της ιδέας, όταν’ την αφομοιώνει με την δική του αισθητική, με τη δική του την ψυχή, με τον δικό του τον εθνισμό. Έτσι και το ελληνικό μουσικό δράμα.

Διαβάστε περισσότερα
Ραδιόφωνο Ποιείν

Γιάννης Χρήστου, «Η Κυρία με τη στρυχνίνη» (1967)

`

Η «Κυρία με τη στρυχνίνη» (1967) βασίζεται στην καταγραφή των ονείρων του συνθέτη και στην ψυχολογία του Καρλ Γιουνγκ, αποτελώντας μια σκηνική ενότητα στην οποία ηθοποιοί και μουσικοί εμπλέκουν το κοινό σε μια συναρπαστική, αλλά συνάμα αινιγματική, συν-δημιουργία. Η «Κυρία με τη στρυχνίνη» παρουσιάστηκε πρώτη φορά στο αθηναϊκό κοινό λίγες μέρες πριν από το πραξικόπημα του 1967. Η ηχογράφηση που έχει διασωθεί από τη βραδιά εκείνη στο Χίλτον, όπου λάμβανε χώρα ένα από τα σημαντικότερα καλλιτεχνικά γεγονότα της εποχής, η Εβδομάδα Σύγχρονης Μουσικής, είναι ενδεικτική της έκπληξης που προκάλεσε στο κοινό το εξαιρετικά ρηξικέλευθο αυτό έργο. Έκτοτε, το εκπληκτικό αυτό έργο παίχθηκε ελάχιστες φορές.

 

`

Η δημιουργία του έργου έχει να κάνει με διάφορους εξωμουσικούς παράγοντες που αφορούν στις ενασχολήσεις του συνθέτη με τα πεδία της ψυχολογίας, του αποκρυφισμού κλπ. Όλα αυτά ζυμώνονται καλά με τη διαμεσολάβηση των σκέψεων και των πεποιθήσεων του συνθέτη και οδηγούν στη γέννηση του έργου. Πρόκειται για μια διαδικασία που εξελίσσεται επί σειρά ετών και εκπορεύεται από τρεις διακριτές πηγές έμπνευσης (Sakallierow and Kyriakos 2008).
Η πρώτη πηγή έμπνευσης έχει να κάνει με ένα όνειρο του συνθέτη. Εκεί βλέπει μια ανώνυμη αγγελία η οποία αναφέρεται σε μια κυρία που παρέχει στρυχνίνη και ασυνήθιστες εμπειρίες. Κανονίζει συνάντηση μαζί της μόνο και μόνο για να βρεθεί σε ένα «απρόσωπο» ξενοδοχείο στη μέση ενός πλήθους ανθρώπων.

Η δεύτερη πηγή έμπνευσης αφορά σε ένα απόσπασμα από το βιβλίο Ψυχολογία και Αλχημεία του Γιουνγκ. Στο εν λόγω απόσπασμα, η Beya αγκαλιάζει το γιο της Gabricius με τόση αγάπη μέχρι που τον απορροφά εντελώς στη μήτρα της. Και οι δύο ενώνονται για να διαμορφώσουν ένα νέο πλάσμα. Σύμφωνα με τν Γιουνγκ, αυτή η
παράξενη ένωση είναι μια εξ’ ολοκλήρου συμβολική αιμομιξία του συνειδητού με τη κάθοδό του στο ασυνείδητο (Sakallieros & Kyriakos 2008). Στο έργο ακούγεται και το λατινικό κείμενο από τους ηθοποιούς σε διάφορες φάσεις, είτε ως κείμενο ειπωμένο κάθε φορά σε διαφορετικές ταχύτητες, είτε ως «σκόρπιες » λέξεις.

Η τρίτη πηγή έμπνευσης αφορά στην περίπλοκη και οδυνηρή σχέση του συνθέτη με τη μητέρα του. Ο Λεωτσάκος (2000) περιγράφει τη μητέρα του συνθέτη ως «προβληματικότατη προσωπικότητα» και λέει πως η έκθεσή του στις εκρήξεις βιαιότητάς της οδήγησαν το συνθέτη στη σύλληψη της έννοιας της μεταπράξεως. Ακόμα, αναγνωρίζει τη «μεγάλη μεσογειακή θεά» στο πρόσωπο της κυρίας με τη στρυχνίνη.

Διαβάστε περισσότερα
Ραδιόφωνο Ποιείν

José Marti ( Cuba, 1853-1895), «Έμμετρα Απλά» (μετφρ. – επίμετρο: Στέργιος Ντέρτσας)

Ι.

Εγώ είμαι της ειλικρίνειας άντρας
Απ’ τα μέρη που φύεται ο φοίνικας
Και θέλω πριν να πεθάνω
Να βγάλω της ψυχής μου τους στίχους

Εγώ έρχομαι πανταχόθεν
Και προς όλα τα μέρη τραβάω:
Τέχνη είμαι στις τέχνες ανάμεσα
Είμαι βουνό μες τα βουνά.

Εγώ ξέρω τα παράξενα ονόματα
Των φυτών και των λουλουδιών,
Και των θανάσιμων εξαπατήσεων,
Και των υπέρτατων πόνων

Εγώ έχω δει στην ερεβώδη νυχτιά
Βροχή στην κεφαλή μου να πέφτουν
Οι αχτίδες της καθάριας της φλόγας
Του θείου, ουράνιου κάλλους.

Φτερά είδα να γεννιούνται στους ώμους
Των όμορφων των γυναικών:
Και να βγαίνουν απ’ τα χαλάσματα
Πετώντας οι πεταλούδες

Έχω δει άντρα στη ζωή να κρατιέται
Με το μαχαίρι μες τα πλευρά του
Δίχως τ’ όνομα να μαρτυρήσει ποτέ
Εκείνης που τον έχει φονεύσει

Γοργή όπως μια αστραπή
τη ψυχή δυο είδα φορές , δύο:
Όταν πέθανε ο καημένος ο γέρος μου
Κι όταν εκείνη μου είπε αντίο.

Διαβάστε περισσότερα
Ραδιόφωνο Ποιείν

Βύρων Λεοντάρης, Πέντε Μελοποιημένα Ποιήματα

 

`

1. ΕΙΜΑΙ ΦΤΩΧΟΣ

(Μελοποίηση/Ερμηνεία: Μάνος Μοναστηριώτης, 2018)

 

Λησμονημένες χαραυγές ζητούν τα βλέφαρά σου
σε ντύνει ο ίσκιος της αγάπης μου χλωμός
δεν έχω χρώμα προσμονής – είμαι φτωχός
δεν έχω βήματα να ’ρθώ στην άκρη της καρδιάς σου

Αγέρηδες από τα πεθαμένα χαμομήλια
χτυπούν την πόρτα που χαράζει ο λογισμός
το σχήμα του αποχωρισμού – είμαι φτωχός
δεν έχω ούτε μια χαρακιά ηδονής πάνω στα χείλια

Πίσω από τις αστέρινες της νύχτας χαραμάδες
κοιτάζω πάντα την αγάπη μοναχός
έχει το μέτωπο αυγινό – κι είμαι φτωχός
δεν έχω ένα παράθυρο να μην κοιτά στη λύπη

Έρχονται τα πουλιά από τη γωνιά της άρνησής σου
κι έτσι σκληρά μού κελαηδούν :  που είναι ο λωτός ;
Αχ, δεν μπορώ να σε ξεχάσω – είμαι φτωχός
δε θα ’χω χέρια δίχως την αφή της θύμησής σου

Θα ’μαι τυφλός μέσα στη λύπη δίχως τ’ όραμά σου
χωρίς την πίκρα της φυγής σου πιο ορφανός
έχεις μια θάλασσα πλατιά – κι είμαι φτωχός
δεν έχω μήτε στάχτη να χαράξω τ’ όνομά σου

Δεν θα ’χω σκέψη δίχως την ομίχλη απ’ τ’ όνειρό σου
κι ας μη με ξέρει διόλου ο ύπνος σου ο γλυκός
δεν έχω ελπίδα ζεστασιάς – είμαι φτωχός
της νιότης μου το σύννεφο λιώνει στο πρόσωπό σου

Χωρίς τη μοναξιά μου θα ’μουνα πιο μόνος
χωρίς τη σιωπή μου ακόμα πιο βουβός
γι’ αυτό ποτέ μη ξαναρθείς – είμαι φτωχός
δε φτάνει και για σε ο μικρός κι απέραντός μου πόνος

Ούτε ένα αστέρι μακρινό δε θα ’χω να σου δώσω
ούτε πεφτάστερο μάς δίνει ο ουρανός
δεν έχω κλείσει την καρδιά – μα είμαι φτωχός
πού να ’βρω άλλο φθινόπωρο στα μάτια, να σου δώσω;

Διαβάστε περισσότερα
Ραδιόφωνο Ποιείν

«Με του Μαγιού τα Μάγια». Παραμυθόδραμα σε πέντε εικόνες / 2019- Έτος Νίκου Σκαλκώτα

`

«Με του Μαγιού τα Μάγια». Παραμυθόδραμα σε πέντε εικόνες για σοπράνο, 3 αφηγητές, χορωδία και ορχήστρα σε ποίηση Χρήστου Ευελπίδη. Μάρια Ντεβιτζάκη, σοπράνο. Σώτος Παπούλκας και Έφη Δρόσου, αφηγητές. Χορωδία και Ορχήστρα του Τμήματος Μουσικής Επιστήμης και Τέχνης του Πανεπιστημίου Μακεδονίας. Διδασκαλία χορωδίας: Δρ. Μαρία-Έμμα Μελιγκοπούλου Διεύθυνση ορχήστρας: Γιώργος Χατζηνίκος (1923-2015), επίτιμος διδάκτορας ΤΜΕΤ. Ζωντανή ηχογράφηση από τη συναυλία στις 23.12.2009.

`

***********************************************************************

`

Ο Νίκος Σκαλκώτας (1904-1949) αποτελεί μία από τις σημαντικότερες μορφές στο χώρο της ελληνικής μουσικής δημιουργίας κατά το πρώτο μισό του 20ού αιώνα. Γεννήθηκε στη Χαλκίδα το 1904και μετά από πέντε χρόνια μετεγκαταστάθηκε οικογενειακώς στην Αθήνα. Σπούδασε βιολί με τον Τόνυ Σούλτσε στο Ωδείο Αθηνών (1912-1920) και αποφοίτησε σε ηλικία 16 ετών αποσπώντας την ανώτερη τιμητική διάκριση, το «Χρυσό Μετάλλιο Ανδρέα και Ιφιγένειας Συγγρού». Την επόμενη χρονιά, αξιοποιώντας την Αβερώφειο υποτροφία από το Ωδείο Αθηνών, ξεκίνησε τις μεταπτυχιακές του σπουδές στην Ανώτατη Ακαδημία Μουσικής του Βερολίνου με τον Willy Hess ως καθηγητή βιολιού.Από το 1923 το ενδιαφέρον του στρέφεται στη σύνθεση και σπουδάζει με τους Paul Kahn, Paul Juon, Philipp Jarnachκαι Kurt Weill (ενορχήστρωση), πριν γίνει δεκτός στην τάξη σύνθεσης του Arnold έSchoenbergστην Πρωσική Ακαδημία των Τεχνών στο Βερολίνο (1927-1931), βασικό κέντρο προαγωγής της σύγχρονης μουσικής εκείνη την περίοδο, όπου σπούδασε με ιδιωτική υποτροφία από τον Μανώλη Μπενάκη. Στο μεσοπολεμικό Βερολίνο ο Σκαλκώτας αναπτύσσει αξιόλογη σταδιοδρομία τόσο ως συνθέτης ή ενορχηστρωτής όσο και ως μουσικός εκτελεστής κερδίζοντας την εκτίμηση των καθηγητών του, αλλά και του επαγγελματικού του περίγυρου. Μετην άνοδο του ναζισμού στη Γερμανία οι συνθήκες της ζωής του δεν του αφήνουν πολλά περιθώρια για να επιβιώσει πλέον εκεί. Γύρω στο Μάρτιο του 1933 αναγκάζεται να εγκαταλείψει το Βερολίνο, αφήνοντας πίσω του τα χειρόγραφα 70 περίπου μουσικών έργων και επιστρέφει στην Αθήνα.Η επανένταξή του στους μουσικούς κύκλους της Αθήνας αρχικά τον δυσκόλεψε, γρήγορα όμως μπόρεσε να σταδιοδρομήσει εκ νέου, αρχικά ως ενορχηστρωτής στο Εθνικό Θέατρο και στη συνέχεια ως βιολονίστας στηνΟρχήστρα του Ωδείου Αθηνών (μετέπειτα Κρατική Ορχήστρα Αθηνών) και στην Ορχήστρα της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, όχι όμως και ως συνθέτης καθώς το έργο του παρέμεινε, εν πολλοίς, άγνωστο εκείνη την εποχή. Στην Αθήνα δημιούργησε έναν αξιοθαύμαστο κατάλογο έργων, τόσο σε ποιότητα όσο και σε όγκο, συνθέτοντας πυρετωδώς περισσότερα από 100 έργα μέσα στα 16 χρόνια από την επιστροφή του ως τον απροσδόκητο θάνατό του τον Σεπτέμβριο του 1949, από περίσφιξη κήλης.

Διαβάστε περισσότερα